Groots sterven in het Russische leger
Ruslandkenner en slavist dr. Joris van Bladel schreef het boek Land van het grote sterven (2025). Daarin doet hij verslag van meer dan dertig jaar studie en veldonderzoek naar de uiterst merkwaardige en wrede methodes waarmee het Russische leger dienstplichtigen drilt. Alles om het sterven als soldaat anders te laten zijn dan doodgaan als burger. Het sterven als soldaat is glorieus, heroïsch en ‘groots’, zelfs als je omkomt bij een training. De familie van de ongelukkige soldaat deelt mee in het heldendom, omdat zij hun zoon mochten geven voor het vaderland.
Het leger van Rusland werd opnieuw opgericht in 1992 en telt nu rond de 1,5 miljoen actieve militairen. Van alle instellingen heeft de krijgsmacht bij de Russische bevolking de grootste maatschappelijke status. Dit blijkt uit opiniepeilingen die de Russische overheid zelf houdt. Is dit onderzoek betrouwbaar? Is het niet weer de slager die zijn eigen vlees keurt? Nou, toch wel, vindt van Bladel: de Russische overheid heeft er alle belang bij te weten wat er onder de bevolking leeft. Zeker nu er zoveel doden terugkomen uit Oekraïne en niemand graag in het leger wil dienen. Dat is het wonderlijke in Rusland: het leger geniet enorm vertrouwen, maar iedereen die geld of connecties heeft zorgt ervoor dat hij thuis kan blijven.
Van Bladel, onderzoeker bij het Egmont Instituut voor Internationale Betrekkingen in Brussel, komt tot de conclusie dat het leger na jaren van vooral cosmetische hervormingen en modernisering nog steeds inefficiënt en verre van professioneel is. Het is een top-down organisatie vol corruptie en machtsmisbruik. Jevgeni Prigozjin, ooit aanvoerder van de paramilitaire organisatie Wagner, kwam in 2023 in opstand omdat hij in Oekraïne gebrek had aan alles: kogels, warme kleren, eten, enzovoorts. Hij had het gelijk aan zijn kant, maar kreeg het niet en kwam om bij een vliegtuigongeluk: een echte Russische militair komt niet in opstand tegen zijn meerderen. Ondanks de grote getalsmatige overmacht slaagde het Russische leger er niet in om Kyiv begin 2022 te bezetten. Het Oekraïense leger maakte de luchthaven onklaar waardoor het Russische plan A niet doorging. Daarna liep iedereen elkaar in de weg en kwam plan B, als dat er al was, niet op gang. Immense verliezen waren het resultaat. Maar door de enorme stervensbereidheid is het Russische leger effectief genoeg om niet te verliezen.
De militaire training van de soldaat bestaat voor een belangrijk deel uit karaktertraining om te kunnen lijden en ontberingen te kunnen doorstaan. Tijdens de diensttijd is er gebrek aan alles: behoorlijk eten, medische verzorging, kleding en privacy. Blootstelling aan vernedering, drank- en machtsmisbruik en fysiek geweld horen bij de dagelijkse routine. Zogeheten 'vredesdoden' door ongelukken zijn schering en inslag. Van Bladel constateert dat er een sterk geloof heerst dat het ‘harden’ van soldaten betere mannen kweekt en dat dat gezien wordt als authentiek Russisch.
Heldendom en stervensbereidheid zijn de sleutelwoorden om te begrijpen dat in de publieke opinie de steun voor de dienstplicht sinds het begin van de Oekraïne-oorlog is toegenomen. De heldencultus draagt daaraan bij. Het Kremlin zorgt dat het portret van een gesneuvelde soldaat in zijn geboorteplaats op een enorm billboard als held te zien is. Echter - Russen zijn ook maar mensen - minder dan 20% van de opgeroepen personen gaat daadwerkelijk het leger in. De overgrote meerderheid krijgt vrijstelling, koopt zich uit of fraudeert.
Verwante blogs:
Het leger bepaalt het onderwijsprogramma in Rusland (feb. 2026)
Russisch patriottisme leidt tot blinde zelfopoffering (sept 2019)
Videofilmpje: Thomas Erdbrink filmde als een van weinig Westerse journalisten in Rusland; 'Waar westerse journalisten nog amper welkom zijn, kreeg hij een jaar lang de mogelijkheid om vrij door het land te reizen. Hoe ziet het leven eruit in een land waar de oorlog alles bepaalt?' (Erdbrink bij Eva, Avro/Tros, 18 maart 2026)
Reacties